İçeriğe geç

Britanya Futbol Tarihine Dair

FA CUP

Dünyanın en eski futbol liginin 1888’de faaliyete geçen İngiltere’nin The Football League organizasyonu olduğunu daha önce belirtmiştim. Ancak en eski organizasyon ise The Football Association Challenge Cup veya yaygın kullanılan adıyla FA Cup.

1871 yılında oynanmaya başlanan FA Cup’da günümüzde İngiltere futbol liglerinde mücadele eden bazı Galler takımları da turnuvaya katılıyor. Bunun yanı sıra bir İskoç takımı olan Quenn’s Park Glasgow takımı 1884 ve 1885 yıllarında FA Cup’ta final oynadı. 1915-1919 yılları arasında I. Dünya Savaşı, 1939-1945 yılları arasında ise II. Dünya Savaşı nedeniyle düzenlenmeyen kupa bu yıllar dışında sürekli düzenlendi.

1872 ilk şampiyonunu çıkartan kupada şu 15 takım yer aldı: Barnes (Londra), Civil Service (Londra), Hitchin (Hertfordshire), Crystal Palace (Londra), Maidenhead (Berkshire), Marlow (Buckinghamshire), Queen’s Park Glasgow, Donington Grammer School (Lincolnshire), Royal Engineers, Reigate Priory (Surrey), Upton Park (Londra), Clapham Rovers (Londra), West Ham Park (Londra), Wanderers (Londra), Harrow Chequers (Londra), Hampstead Heathens (Londra).

Londra ve civarındaki amatör kulüplere sadece İskoçya’dan Queen’s Park’ın katılmasıyla gerçekleşen ilk turnuvada finali oynayan iki kulüpten Wanderers FC 1859 yılında İngiltere’de kurulmuş olan bir amatör futbol takımı; Royal Engineers ise, Britanya Ordusu’na bağlı Kraliyet Mühendisleri’ni temsil eden İngiliz futbol kulübü. 1863 yılında kurulan kulüp.

Kupa Statüsü ve Şampiyonlar

Kupanın statüsü tek maç usulü eleme şeklinde. Maçın berabere bitmesi halinde o maçı deplasmanda oynayan takımın sahasında tekrar maçı yapılıyor, bu maçın da berabere bitmesi halinde 15’er dakikalık iki uzatma devresi oynanıyor, uzatma dakikalarında da eşitliğin bozulmaması halinde seri penaltı atışları turu atlayan takımı belirliyor Tekrar maçında deplasman golü avantajı uygulanmıyor.

759 takımın katıldığı turnuvada 2 öneleme ve 4 eleme turu sonrası -ki bu turlara Qualifying Competition deniyor- takım sayısı 128’e düşüyor ki İlk eleme turlarında yol masraflarını azaltmak için kuzey ve güney ayrımı yapılıyor. Competition Proper denen 128 takımın oynadığı 6 tur sonucu ise yarı finallere ulaşılıyor. Yarı final maçları ve final maçı Wembley Stadyumu’nda oynanıyor. En baştan itibaren her turda yeni seviyede ekipler turnuvaya katılıyor ki Premier League ve  Championship takımları ise kupaya 3.turda katılıyorlar.

Arsenal 20 finalde 13 şampiyonluk elde ederken en fazla şampiyon olan kulüp ve ilk şampiyonluğu 1930’da;  Manchester United    20 finalde 12 şampiyonluk ile onu takip ediyor ve ilk şampiyonluk 1909’da gelmiş. Chelsea 13 finalde 8 şampiyonluğa ulaşırken ilk şampiyonluğu 1970’de ve aynı zamanda kendileri son şampiyon. Tottenham Hotspur 9 finalde 8 şampiyonluk gibi yüksek bir yüzdeye sahip ve ilk şampiyonluk 1901’de gelmiş. Liverpool 14 finalde 7 şampiyonluk elde etmiş ki ilki 1965’de.. Aston Villa da 11 finalde 7 şampiyonluk elde ederken en eski şampiyonlardan ve ilk şampiyonluğu 1887’de gelmiş. Newcastle United 13 finalde 6 şampiyonluğa sahip ve ilki 1910’da. Blackburn Rovers 8’de 6 şampiyonluk elde etmiş ve ilki 1884’de gelmiş ki bu üst grup içinde en eski şampiyon. Everton, Manchester City, West Bromwich Albion da beşer şampiyonluk ile onları takip ediyor. Bu üçlü içinde en eski şampiyon WBA 1888’de. Everton 1906 ve City 1904’de bu zafere ilk kez ulaşmış.

THE FOOTBALL LEAGUE (1888-1889)

Dünyanın en eski futbol organizasyonu The Football League 8 Eylül 1888’de İngiltere’nin East Midlands, West Midlands ve North West Bölgelerinden 12 üye kulüp ile başladı: East Midlands Bölgesi’nden Notts County ve Derby County; West Midlands Bölgesi’nden Aston Villa, Stoke, West Bromwich Albion, Wolverhampton Wanderers; North West Bölgesi’nden ise Accrington, Blackburn Rovers, Bolton Wanderers, Burnley, Everton, Preston North End. Londra başta olmak üzere İngiltere’nin birçok yerinden takım olmadığı görülüyor.

Her kulüp, rakipleriyle bir kez evinde ve bir kez de deplasmanda oynadı. Galibiyet için iki puan ve beraberlik için bir puan verildi. Sezonun ilk gününe kadar galibiyete bir puan konusu tartışılmıştı. İlk ligde Preston North End 40 puanla şampiyon olurken, Aston Villa 29 puanla ikinci, Wolverhampton Wanderers 28 puanla üçüncü sırada yer aldı. Şampiyon Preston’un kadrosundaki oyuncuların İngiliz, İskoç, İrlandalı ve Galli oyunculardan oluştuğu görülüyor ki 1980.lerde ve hatta kısmen 1990.larda bile bu, böyleydi.

THE FOOTBALL LEAGUE (1890-1891)

Dünyanın en eski futbol ligi organizasyonu The Football League’in Eylül 1888’de İngiltere’nin East Midlands, West Midlands ve North West Bölgelerinden 12 üye kulüp ile başladığını daha önce paylaşmıştım.
Galibiyete iki puan verilen sistemde ilk iki sezonda Preston North End şampiyon olurken ilk sezonda açık ara bir üstünlük sağlamıştı. İkinci sezonda ise ise Everton ile yoğun bir mücadele içinde olup 2 puan farkla zafere ulaşmışlardı. Aynı kulüplerle devam eden The Football League’de üçüncü sezonda Stoke çıkartılırken Sunderland lige alınmıştı. Oldukça çekişmeli geçen bu üçüncü sezon sonunda Everton 22 karşılaşmada 29 puanla şampiyon oldu. İlk iki sezonun galibi Preston North End ise 27 puanla ikinciliğe ulaşırken 26 puanlı Notts County üçüncü, Wolverhampton Wanderers dördüncü olmuştu.

Bu ilk kulüplerin bölgelerini hatırlarken şu an hangi liglerde olduklarına da bakalım?
East Midlands Bölgesi’nden Notts County (EFL League Two), Derby County (Football League Championship)
West Midlands Bölgesi’nden Aston Villa (Football League Championship), Stoke (Football League Championship), West Bromwich Albion (Football League Championship), Wolverhampton Wanderers (Premier League);
North West Bölgesi’nden ise Accrington (EFL League One), Blackburn Rovers (Football League Championship), Bolton Wanderers (Football League Championship), Burnley (Premier League), Everton (Premier League), Preston North End (Football League Championship).
North East Bölgesi’nden Sunderland (EFL League One)

Bu durumda bu kulüpler içinde Everton ve Burnley en üst ligde yer alırken içlerinde en alt ligde alan kulüp ise Notts County. 13 kulüpten 7 tanesi ise Football League Championship’de.

Not: Stoke 1863’de kurulmakla birlikte önce Stoke Ramblers ismiyle faaliyet gösterdi ve 1878’de Stoke Victoria Cricket Club ile birleşerek Stoke Football Club ismini aldı. 1925’de Stoke-on-Trent şehir statüsünü alınca kulüp de adını Stoke City olarak değiştirdi. Accrington FC de 1896’da kapandı. Şu an mevcutta olan Accrington Stanley başka bir kulüp. Onlar da 1891’de kuruldu ve sonra 1966’da kapandı, sonra tekrar açıldı. Accrington’da işler biraz daha karışık.

JAMES TRAINER (PRESTON NORTH END)

Futbolun ilk liglerinden, ilk organizasyonlarından bir süredir bahsediyorum. Tabii ilkler hep İngiltere’de olduğu için oradan başladım, ancak 1900’a gelinmeden daha başka ligler de kuruldu, onlara da değineceğim.

Bir de siyah-beyaz dönemlerden de önce hatta karanlık dönem diyebileceğimiz zamanlardaki kaleciler kimlerdi? Şişman William Foulke örneğini vererek onlardan da bahsedeceğimi ifade etmiştim. İki konu aslında birbiriyle ilişkili…

İlk ünlü kalecilerden birisi James Trainer. 1863 yılında Galler’de Wrexham’da dünyaya geldi. 19 yaşındayken bir fabrikada çalıştığı dönemde keşfedildi ve doğduğu şehrin takımı Wrexham’da oynamaya başladı. İki yıl sonra bir karşılaşmada hakeme hakaret edince kulübü kupalardan men edildi. O da kulüpten ceza alacağını bildiği için Great Lever’dan gelen transfer teklifini kabul etti. Yine iki sezon sonra ise sıra Bolton Wanderers’daydı. Bu transfer 5 sterlin karşılığında gerçekleşmişti ve Trainer haftalık 50 şilin alacaktı. Hep iki sezon oynayarak kariyerine devam eden kaleci bu sefer de Preston North End’e geçti ve yıl 1887’ydi.

Yeni The Football League kurulduğunda yani 1888’de kalede olan James Trainer takımıyla ilk iki sezon şampiyonluk yaşadı. 1899’a kadar Preston North End forması giyen Trainer 250’den fazla karşılaşmada görev almıştı. Futbol sonrası Londra’ya taşınan ve kurduğu işlerde pek başarılı olamayan, bütün düzeni bozulan James Trainer, 20 kez formasını giydiği Galler milli takımının kamp yaptığı otellerde dilenir hale gelmişti. Lakapları “The Invincibles” yani “Yenilmez” olan ünlü Preston North Ends takımının kalecisi ilk şampiyon kaleci James Trainer, 1915 yılında hayata gözlerini yumdu.

THE SCOTTISH FOOTBALL LEAGUE (1890-1891)

Dünyadaki lig hikayelerine devam ediyoruz. İkincisi Scottish Football League, yani İskoçya Futbol Ligi (SFL), kuruluş yılı olan 1890’dan Scottish Premier Lig’in (SPL) 1998’de ortaya çıkmasına kadar devam etmiş İskoçya’daki en üst lig yapılanmasıydı. SFL 1998’den sonra da 2.Lig ile 4.Lig seviyelerinde devam edip 2013’de SPL adına tarihe karıştı. İskoç Futbol Birliği 1873’de kurulmuştu ve 1890 öncesinde İskoçya’da kupa ya da yerel turnuvalar şeklinde karşılaşmalar oluyordu ve bazı futbolcular da daha iyi para kazanabilmek için 1888’de İngiltere’de kurulmuş olan The Football League’deydi.

İskoçya’da ligin kurulması için girişimlerde bulunulurken amatör Queen’s Park zamanla profesyonelliğin teşvik edilerek küçük kulüplerin yok edileceğini düşünerek bu tip bir organizasyona karşı çıktı. Queen’s Park, 1867’de Glasgow’da kuruldu ve İskoçya’nın en eski kulübü. 1884 ve 1885’de İngiltere’de FA Cup Finali oynadılar ve bunu gerçekleştiren tek İskoç kulübü. Şu an İskoçya 2.Ligindeler (Yani 4.Lig).

Scottish Football League, Queen’s Park’ın itirazına rağmen Nisan 1890’da kuruldu. Renton profesyonellikten dolayı hiç alınmadı. Saint Bernard’s bir karşılaşmada oyuncularına para ödediğinin tespit edilmesi üzerine ihraç edildi. İlk sezon yer alan kulüpler şunlardı:
(Parantez içindeki ilk yıl kuruluş, eğer kapandı ise ikinci yıl kapanış yılı)
Abercorn (1877-1920), Cambuslang (1874-1897), Celtic (1887-devam ediyor / Şu an Premier League’deler), Cowlairs (1876-1896), Dumbarton (1872-devam ediyor / Şu an 1.Ligdeler), Heart of Midlothian (1874-devam ediyor / Şu an Premier League’deler, Hearts olarak biliniyorlar), Rangers (1872-devam ediyor / Şu an Premier League’deler), Renton (1872-1922), St Mirren (1877-devam ediyor / Şu an Premier League’deler), Third Lanark (1872-1967), Vale of Leven (1872-1929, 1939’da tekrar kuruldu / Yerel olarak Central District 2.Division’da mücadele ediyor).
Celtic, Third Lanark ve Cowlairs de bazı profesyonel aktiviyelerden küçük cezalar aldı. İlk sezonda Rangers ve Dumbarton 29 puan topladı ve bir play-off karşılaşması oynadılar. 2-2 biten karşılaşma sonrası ikisi de şampiyon ilan edildi.

THE IRISH LEAGUE (1890-1891)

Dünyada futbol liglerinin kuruluşlarına bakmaya devam ediyoruz. Sırada 1890’da başlayan Kuzey İrlanda Ligi yani Irish League var. Büyük Britanya’yı oluşturan dört unsurdan üçü yani İngiltere, İskoçya ve Kuzey İrlanda Ligleri ilk ligler olarak karşımıza çıktı.

Irish League’in ilk sezonunda yer alan 8 kulübün 7 tanesi başkent Belfast’dan ve sadece 1 tanesi Armagh şehrindendi. Zaten lige başlangıçta bir süre Belfast & District League dendi. İlk ligde oynayan kulüpler şunlardı:
(Parantez içindeki ilk yıl kuruluş, eğer kapandı ise ikinci yıl kapanış yılı)

Belfast’tan olan takımlar Linfield (1886 – devam ediyor / Northern Ireland Premier League’deler), Ulster (1877 – 1930’dan itibaren sadece rugby), Distillery (1880 – devam ediyor / NIFL Premier Intermediate League’deler-3.Lig), Cliftonville (1879 – devam ediyor / Northern Ireland Premier League’deler), Glentoran (1882 – devam ediyor / Northern Ireland Premier League’deler), Oldpark (1880 – 1892), Clarence (1882 – 1892)’dı ve Armagh şehrinden Milford (1885 – 1891) almıştı.

İki devreli lig olarak oynanan ilk sezonda Ulster Spinning Company’nin Linfield Değirmeni işçilerinin kurduğu Linfield FC rakiplerine büyük bir üstünlük kurdu ve 14 karşılaşmadan 12’sini kazanırken rakip filelere tam 89 gol bırakarak şampiyonluğa ulaştı.

Kuzey İrlanda’nın en başarılı kulübü Linfield FC ve tam 52 şampiyonluğu var. Ezeli rekabet içinde olduğu Glentoran FC ise 23 şampiyonlukta. Aslında Linfield FC’nin Glentoran FC’den önce asıl rekabette olduğu kulüp Belfast Celtic FC. 1891’de kurulan ancak 1896’dan itibaren ligde yer alan bir kulüp ve 1949’a kadar 14 şampiyonlukları var. İskoçya’daki Celtic kuruluncaya kadar sadece Celtic olarak ifade edilirlerken sonra Belfast Celtic ismini alıyorlar. 1949’da bir Linfield karşılamasında çıkan olaylardan sonra ligden çekilme kararı alıyorlar ve sonrasında tasfiye süreci gerçekleşiyor.

Ligin şu an adı Northern Ireland Football League Premiership, daha önce Irish Premier League, Irish Football League Premier Division gibi isimler de aldı. Bu durumda 1891 yılı itibariyle dünyada 4 tane ligin kurulmuş olduğunu görüyoruz: English Football League 1888’de, Scottish Football League ve Irish League 1890’da ve Argentine Primera Division ise 1891’de.

FA CUP FINALS (1872-1891)

Daha FA Cup’ın da ilk sezonuna, en çok şampiyon olanlara ve kupa statüsünün detaylarına girmiştik. Peki ilk FA Cup Finalleri nerede oynandı ve kimler finallerde yer aldı?

1892’ye kadar ilk 20 finalin biri hariç hepsi Güney Londra’daki The Kennington Oval Kriket Sahası’nda oynandı. Bu saha 1870’deki ilk milli karşılaşma olan İngiltere-İskoçya karşılaşmasına da ev sahipliği yapmıştı. 1890’a kadar İskoçya ve Galler’le olan birçok milli karşılaşmanın oynandığı saha 18.yüzyıldan itibaren kriket sahası olarak kullanılıyordu ki 1845’de tam anlamıyla bir nizami saha haline gelmişti ki hala aktif bir saha.

İlk FA Cup finali Wanderers – Royal Engineers arasında bu sahada oynanmış ve 1-0 Wanderers kazanmıştı. 1873’deki ikinci final yine Londra’nın Fulham bölgesinde Lillie Bridge Grounds’daydı. Sonraki 18 final The Kennington Oval’da oynandı.

1872-1881 arasında ilk 10 finale baktığımızda 6 farklı kulüp görüyoruz. Parantez içindeki yıllar faal oldukları periyotları gösteriyor ki bir kısmı hala alt kümelerde ya da farklı organizasyonlarda devam ediyorlar.
Wanderers (1859-1887) bu dönemde 6 finalde 6 şampiyonluk elde etmiş. Royal Engineers (1863 – …) ise 5 finalde 2 şampiyonluk ile onları takip ediyor. Old Etonians (1871 – …) 6 finalde 1 şampiyonluk, Oxford University (1871 – …) 4 finalde 1 şampiyonluk ve Clapham Rovers (1869 – 1911) 2 finalde 1 şampiyonluk ile bu dönemde önemli performans göstermiş. Old Carthusians (1876 – …) ise 1 finalde 1 şampiyonluk elde etmiş. Bu kulüplerin hepsi ya Londra’da ya da çok yakınlarında.

1882’den itibaren ikinci 10 yılda Old Etonians üst üste iki finalde bir şampiyonluk elde ediyor. Birinde Blackburn Olympic (1878 – 1889)’e kaybedip diğerinde Blackburn Rovers’ı yeniyorlar. Blackburn Rovers bu dönemde 7 finalde 6 şampiyonluk elde ediyor. West Bromwich Albion 4 finalde 3 şampiyonluk elde ederken Preston North End 2 finalde 1 şampiyonlukla ön plana çıkıyor. Aston Villa tek finalde şampiyonluğa ulaşıyor. Wolverhampton Wanderers, The Wednesday (Sheffield) ve Notts County tek finallerini kaybediyorlar. Şu ana kadar final oynayan tek İskoç temsilcisi Queen’s Park ise iki finalde de Blackburn Rovers’a kaybediyor.

ARTHUR WHARTON (DUMBARTON)

Futbol tarihindeki yolculuğumuza devam ediyoruz. Daha önce paylaştığım üzere İngiltere’de FA Cup’ın başlangıcı 1872’de ve Football League’in ise 1888’deydi. Bu organizasyonlarda 1891’e kadar şampiyonlar ve diğer kulüplerden de bahsetmiştim. Bu çok uzak dönemlerden değindiğim ilk kaleci Preston North End’in kalecisi James Trainer’di. İkinci kalecimiz de beyazların arasındaki ilk siyah kaleci olan Arthur Wharton. Aynı zamanda ilk siyah profesyonel oyuncu…

Arthur Wharton 1865 yılında Gana’da Gold Coast’da (şimdiki Accra) dünyaya geldi. Babası Karayipler’de Grenada’dan annesi Gana’da soylu bir ailedendi. Arthur Wharton 19 yaşında İngiltere’ye methodist bir misyoner olmak için gitti ancak 100 yardda 10 saniye ile amatör dünya rekorunu kıran bir atlet oldu. Kriket takımlarında da oynuyordu, yani komple bir sporcuydu. Aynı zamanda futbola da merakı olan Wharton, 1885’de Darlington’da amatör olarak kalecilik yapmaya başladı. Onu izleyen Preston North End yöneticileri 1886’da transfer ettiler ve iki sezon oynadı; FA Cup yarı finali gördü. Bir süre futbol sahalarından ayrılıp kendisini koşmaya verdi. Bu sebeple ligde ilk sezonda şampiyon Preston North End’in kalesinde Galler’den James Trainer vardı.

Bir yıl sonra Wharton, Rothertam Town ile profesyonel sözleşme imzaladı ve beş sezon boyunca oynadı. 1894’de ise Sheffield United’a geçti. United’da kaleyi o zaman genç William ‘Fatty’ Foulke ile paylaşmak zorunda kalmıştı ki bu durum sebebiyle bir sezon sonra ayrıldı. Stalybridge Rovers, Ashton North End gibi takımlarda da oynadıktan sonra 1902’de Stockport County’de futbolu bıraktı. Futbolu bıraktıktan sonra Yorkshire’de bir kömür ocağında nakliye işi buldu ve orada çalışmaya başladı.

Wharton futbolu bıraktıktan sonra da kriket oynamaya ve koşmaya devam etti. Yıllar sonra futbola yaptığı katkılardan dolayı onore edilen futbol (spor) tarihindeki bu önemli kişilik 2003’de English Football Hall of Fame’e seçildi. 2012’de FIFA tarafından bir heykelcik ile onore edilen Arthur Wharton için 2014’de ise St George’s Park National Football Centre’a da onuruna bir heykel konuldu. Bütün bunların olmasında bir siyah olarak beyazların dünyasında kendisine ve ardından gelenlere açtığı yol büyük etkendi. Bunun için aktif olarak mücadele etmiş bir insandı.

THE FOOTBALL LEAGUE (1891-1892)

Sıra dünyanın en eski futbol ligi organizasyonu olan ve 1888’de başlayan The Football League’in dördüncü sezonu olan 1891-92 Sezonunda. Bir önceki sezonda son dört sırada yer alan Accrington, Aston Villa, Derby County, West Bromwich Albion lige oylama sonucunda yeniden seçilmişti. Yeni başvuran 6 kulüpten ise Darwen ve Stoke lige yeni dahil edilmiş ve takım sayısı 14’e çıkmıştı. (Stoke 1889-1892 arasında devam eden Football Alliance’a gidip geri gelmişti ki onun da hikayesinden daha sonra bahsedeceğim.)

Bu sezon ligde yer alanların dağılımlarına baktığımızda ki parantez içindeki bilgiler şu an nerede olduklarını gösteriyor.

East Midlands Bölgesi’nden Notts County (EFL League Two), Derby County (Football League Championship)
West Midlands Bölgesi’nden Aston Villa (Football League Championship), Stoke (Karışık ve uzun hikayesinden daha önce bahsetmiştim – Stoke City / Football League Championship), West Bromwich Albion (Football League Championship), Wolverhampton Wanderers (Premier League);
North West Bölgesi’nden ise Accrington (1896’da kapandı, EFL League One’da devam eden Accrington Stanley’den farklı), Blackburn Rovers (Football League Championship), Bolton Wanderers (Football League Championship), Burnley (Premier League), Everton (Premier League), Preston North End (Football League Championship) ve Darwen (2008’den bu yana AFC Darwen olarak North West Countries League’de).
North East Bölgesi’nden Sunderland (EFL League One).

Bu bölgelerin nerelerde olduğu bilgisini gösteren harita görselde var.Bu liglerden Football League Championship, Premier League’in bir alt ligi yani ikinci lig, EFL League One iki altı, yani üçüncü lig ve EFL League Two üç altı, yani dördüncü lig.

Bu sezonda Midlands ya da North West bölgelerinden olmayan tek kulüp olan görseldeki Sunderland 38 puanla şampiyonluğa ulaşırken ki bu durumda dağdan gelip bağdakini kovmuş oluyordu Preston North End 37 puan ve Bolton Wanderers 36 puan onu sezon sonuna kadar zorlamışlardı. Ligi 12. sırada bitiren WBA ise finalde ligi 4.sırada bitiren Aston Villa’yı 3-0 yenerek FA Cup’ı kazanmıştı. Bu sezon aynı zamanda ikinci lig kurulmadan önceki son sezondu.

Tarih:İngiltere

İlk Yorumu Siz Yapın

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

%d blogcu bunu beğendi: