Profesyonel Futbol Organizasyonları

1.FA CUP

Dünyanın en eski futbol liginin 1888’de faaliyete geçen İngiltere’nin The Football League organizasyonu olduğunu daha önce belirtmiştim. Ancak en eski organizasyon ise The Football Association Challenge Cup veya yaygın kullanılan adıyla FA Cup.

1871 yılında oynanmaya başlanan FA Cup’da günümüzde İngiltere futbol liglerinde mücadele eden bazı Galler takımları da turnuvaya katılıyor. Bunun yanı sıra bir İskoç takımı olan Quenn’s Park Glasgow takımı 1884 ve 1885 yıllarında FA Cup’ta final oynadı. 1915-1919 yılları arasında I. Dünya Savaşı, 1939-1945 yılları arasında ise II. Dünya Savaşı nedeniyle düzenlenmeyen kupa bu yıllar dışında sürekli düzenlendi.

1872 ilk şampiyonunu çıkartan kupada şu 15 takım yer aldı: Barnes (Londra), Civil Service (Londra), Hitchin (Hertfordshire), Crystal Palace (Londra), Maidenhead (Berkshire), Marlow (Buckinghamshire), Queen’s Park Glasgow, Donington Grammer School (Lincolnshire), Royal Engineers, Reigate Priory (Surrey), Upton Park (Londra), Clapham Rovers (Londra), West Ham Park (Londra), Wanderers (Londra), Harrow Chequers (Londra), Hampstead Heathens (Londra).

Londra ve civarındaki amatör kulüplere sadece İskoçya’dan Queen’s Park’ın katılmasıyla gerçekleşen ilk turnuvada finali oynayan iki kulüpten Wanderers FC 1859 yılında İngiltere’de kurulmuş olan bir amatör futbol takımı; Royal Engineers ise, Britanya Ordusu’na bağlı Kraliyet Mühendisleri’ni temsil eden İngiliz futbol kulübü. 1863 yılında kurulan kulüp.

Kupa Statüsü ve Şampiyonlar

Kupanın statüsü tek maç usulü eleme şeklinde. Maçın berabere bitmesi halinde o maçı deplasmanda oynayan takımın sahasında tekrar maçı yapılıyor, bu maçın da berabere bitmesi halinde 15’er dakikalık iki uzatma devresi oynanıyor, uzatma dakikalarında da eşitliğin bozulmaması halinde seri penaltı atışları turu atlayan takımı belirliyor Tekrar maçında deplasman golü avantajı uygulanmıyor.

759 takımın katıldığı turnuvada 2 öneleme ve 4 eleme turu sonrası -ki bu turlara Qualifying Competition deniyor- takım sayısı 128’e düşüyor ki İlk eleme turlarında yol masraflarını azaltmak için kuzey ve güney ayrımı yapılıyor. Competition Proper denen 128 takımın oynadığı 6 tur sonucu ise yarı finallere ulaşılıyor. Yarı final maçları ve final maçı Wembley Stadyumu’nda oynanıyor. En baştan itibaren her turda yeni seviyede ekipler turnuvaya katılıyor ki Premier League ve  Championship takımları ise kupaya 3.turda katılıyorlar.

Arsenal 20 finalde 13 şampiyonluk elde ederken en fazla şampiyon olan kulüp ve ilk şampiyonluğu 1930’da;  Manchester United    20 finalde 12 şampiyonluk ile onu takip ediyor ve ilk şampiyonluk 1909’da gelmiş. Chelsea 13 finalde 8 şampiyonluğa ulaşırken ilk şampiyonluğu 1970’de ve aynı zamanda kendileri son şampiyon. Tottenham Hotspur 9 finalde 8 şampiyonluk gibi yüksek bir yüzdeye sahip ve ilk şampiyonluk 1901’de gelmiş. Liverpool 14 finalde 7 şampiyonluk elde etmiş ki ilki 1965’de.. Aston Villa da 11 finalde 7 şampiyonluk elde ederken en eski şampiyonlardan ve ilk şampiyonluğu 1887’de gelmiş. Newcastle United 13 finalde 6 şampiyonluğa sahip ve ilki 1910’da. Blackburn Rovers 8’de 6 şampiyonluk elde etmiş ve ilki 1884’de gelmiş ki bu üst grup içinde en eski şampiyon. Everton, Manchester City, West Bromwich Albion da beşer şampiyonluk ile onları takip ediyor. Bu üçlü içinde en eski şampiyon WBA 1888’de. Everton 1906 ve City 1904’de bu zafere ilk kez ulaşmış.

***

2.THE FOOTBALL LEAGUE (1888-1889)

Dünyanın en eski futbol organizasyonu The Football League 8 Eylül 1888’de İngiltere’nin East Midlands, West Midlands ve North West Bölgelerinden 12 üye kulüp ile başladı: East Midlands Bölgesi’nden Notts County ve Derby County; West Midlands Bölgesi’nden Aston Villa, Stoke, West Bromwich Albion, Wolverhampton Wanderers; North West Bölgesi’nden ise Accrington, Blackburn Rovers, Bolton Wanderers, Burnley, Everton, Preston North End. Londra başta olmak üzere İngiltere’nin birçok yerinden takım olmadığı görülüyor.

Her kulüp, rakipleriyle bir kez evinde ve bir kez de deplasmanda oynadı. Galibiyet için iki puan ve beraberlik için bir puan verildi. Sezonun ilk gününe kadar galibiyete bir puan konusu tartışılmıştı. İlk ligde Preston North End 40 puanla şampiyon olurken, Aston Villa 29 puanla ikinci, Wolverhampton Wanderers 28 puanla üçüncü sırada yer aldı. Şampiyon Preston’un kadrosundaki oyuncuların İngiliz, İskoç, İrlandalı ve Galli oyunculardan oluştuğu görülüyor ki 1980.lerde ve hatta kısmen 1990.larda bile bu, böyleydi.

***

3.THE FOOTBALL LEAGUE (1890-1891)

Dünyanın en eski futbol ligi organizasyonu The Football League’in Eylül 1888’de İngiltere’nin East Midlands, West Midlands ve North West Bölgelerinden 12 üye kulüp ile başladığını daha önce paylaşmıştım.
Galibiyete iki puan verilen sistemde ilk iki sezonda Preston North End şampiyon olurken ilk sezonda açık ara bir üstünlük sağlamıştı. İkinci sezonda ise ise Everton ile yoğun bir mücadele içinde olup 2 puan farkla zafere ulaşmışlardı. Aynı kulüplerle devam eden The Football League’de üçüncü sezonda Stoke çıkartılırken Sunderland lige alınmıştı. Oldukça çekişmeli geçen bu üçüncü sezon sonunda Everton 22 karşılaşmada 29 puanla şampiyon oldu. İlk iki sezonun galibi Preston North End ise 27 puanla ikinciliğe ulaşırken 26 puanlı Notts County üçüncü, Wolverhampton Wanderers dördüncü olmuştu.

Bu ilk kulüplerin bölgelerini hatırlarken şu an hangi liglerde olduklarına da bakalım?
East Midlands Bölgesi’nden Notts County (EFL League Two), Derby County (Football League Championship)
West Midlands Bölgesi’nden Aston Villa (Football League Championship), Stoke (Football League Championship), West Bromwich Albion (Football League Championship), Wolverhampton Wanderers (Premier League);
North West Bölgesi’nden ise Accrington (EFL League One), Blackburn Rovers (Football League Championship), Bolton Wanderers (Football League Championship), Burnley (Premier League), Everton (Premier League), Preston North End (Football League Championship).
North East Bölgesi’nden Sunderland (EFL League One)

Bu durumda bu kulüpler içinde Everton ve Burnley en üst ligde yer alırken içlerinde en alt ligde alan kulüp ise Notts County. 13 kulüpten 7 tanesi ise Football League Championship’de.

Not: Stoke 1863’de kurulmakla birlikte önce Stoke Ramblers ismiyle faaliyet gösterdi ve 1878’de Stoke Victoria Cricket Club ile birleşerek Stoke Football Club ismini aldı. 1925’de Stoke-on-Trent şehir statüsünü alınca kulüp de adını Stoke City olarak değiştirdi. Accrington FC de 1896’da kapandı. Şu an mevcutta olan Accrington Stanley başka bir kulüp. Onlar da 1891’de kuruldu ve sonra 1966’da kapandı, sonra tekrar açıldı. Accrington’da işler biraz daha karışık.

***

4.JAMES TRAINER (PRESTON NORTH END)

Futbolun ilk liglerinden, ilk organizasyonlarından bir süredir bahsediyorum. Tabii ilkler hep İngiltere’de olduğu için oradan başladım, ancak 1900’a gelinmeden daha başka ligler de kuruldu, onlara da değineceğim.

Bir de siyah-beyaz dönemlerden de önce hatta karanlık dönem diyebileceğimiz zamanlardaki kaleciler kimlerdi? Şişman William Foulke örneğini vererek onlardan da bahsedeceğimi ifade etmiştim. İki konu aslında birbiriyle ilişkili…

İlk ünlü kalecilerden birisi James Trainer. 1863 yılında Galler’de Wrexham’da dünyaya geldi. 19 yaşındayken bir fabrikada çalıştığı dönemde keşfedildi ve doğduğu şehrin takımı Wrexham’da oynamaya başladı. İki yıl sonra bir karşılaşmada hakeme hakaret edince kulübü kupalardan men edildi. O da kulüpten ceza alacağını bildiği için Great Lever’dan gelen transfer teklifini kabul etti. Yine iki sezon sonra ise sıra Bolton Wanderers’daydı. Bu transfer 5 sterlin karşılığında gerçekleşmişti ve Trainer haftalık 50 şilin alacaktı. Hep iki sezon oynayarak kariyerine devam eden kaleci bu sefer de Preston North End’e geçti ve yıl 1887’ydi.

Yeni The Football League kurulduğunda yani 1888’de kalede olan James Trainer takımıyla ilk iki sezon şampiyonluk yaşadı. 1899’a kadar Preston North End forması giyen Trainer 250’den fazla karşılaşmada görev almıştı. Futbol sonrası Londra’ya taşınan ve kurduğu işlerde pek başarılı olamayan, bütün düzeni bozulan James Trainer, 20 kez formasını giydiği Galler milli takımının kamp yaptığı otellerde dilenir hale gelmişti. Lakapları “The Invincibles” yani “Yenilmez” olan ünlü Preston North Ends takımının kalecisi ilk şampiyon kaleci James Trainer, 1915 yılında hayata gözlerini yumdu.

***

5.THE SCOTTISH FOOTBALL LEAGUE (1890-1891)

Dünyadaki lig hikayelerine devam ediyoruz. İkincisi Scottish Football League, yani İskoçya Futbol Ligi (SFL), kuruluş yılı olan 1890’dan Scottish Premier Lig’in (SPL) 1998’de ortaya çıkmasına kadar devam etmiş İskoçya’daki en üst lig yapılanmasıydı. SFL 1998’den sonra da 2.Lig ile 4.Lig seviyelerinde devam edip 2013’de SPL adına tarihe karıştı. İskoç Futbol Birliği 1873’de kurulmuştu ve 1890 öncesinde İskoçya’da kupa ya da yerel turnuvalar şeklinde karşılaşmalar oluyordu ve bazı futbolcular da daha iyi para kazanabilmek için 1888’de İngiltere’de kurulmuş olan The Football League’deydi.

İskoçya’da ligin kurulması için girişimlerde bulunulurken amatör Queen’s Park zamanla profesyonelliğin teşvik edilerek küçük kulüplerin yok edileceğini düşünerek bu tip bir organizasyona karşı çıktı. Queen’s Park, 1867’de Glasgow’da kuruldu ve İskoçya’nın en eski kulübü. 1884 ve 1885’de İngiltere’de FA Cup Finali oynadılar ve bunu gerçekleştiren tek İskoç kulübü. Şu an İskoçya 2.Ligindeler (Yani 4.Lig).

Scottish Football League, Queen’s Park’ın itirazına rağmen Nisan 1890’da kuruldu. Renton profesyonellikten dolayı hiç alınmadı. Saint Bernard’s bir karşılaşmada oyuncularına para ödediğinin tespit edilmesi üzerine ihraç edildi. İlk sezon yer alan kulüpler şunlardı:
(Parantez içindeki ilk yıl kuruluş, eğer kapandı ise ikinci yıl kapanış yılı)
Abercorn (1877-1920), Cambuslang (1874-1897), Celtic (1887-devam ediyor / Şu an Premier League’deler), Cowlairs (1876-1896), Dumbarton (1872-devam ediyor / Şu an 1.Ligdeler), Heart of Midlothian (1874-devam ediyor / Şu an Premier League’deler, Hearts olarak biliniyorlar), Rangers (1872-devam ediyor / Şu an Premier League’deler), Renton (1872-1922), St Mirren (1877-devam ediyor / Şu an Premier League’deler), Third Lanark (1872-1967), Vale of Leven (1872-1929, 1939’da tekrar kuruldu / Yerel olarak Central District 2.Division’da mücadele ediyor).
Celtic, Third Lanark ve Cowlairs de bazı profesyonel aktiviyelerden küçük cezalar aldı. İlk sezonda Rangers ve Dumbarton 29 puan topladı ve bir play-off karşılaşması oynadılar. 2-2 biten karşılaşma sonrası ikisi de şampiyon ilan edildi.

***

6.THE IRISH LEAGUE (1890-1891)

Dünyada futbol liglerinin kuruluşlarına bakmaya devam ediyoruz. Sırada 1890’da başlayan Kuzey İrlanda Ligi yani Irish League var. Büyük Britanya’yı oluşturan dört unsurdan üçü yani İngiltere, İskoçya ve Kuzey İrlanda Ligleri ilk ligler olarak karşımıza çıktı.

Irish League’in ilk sezonunda yer alan 8 kulübün 7 tanesi başkent Belfast’dan ve sadece 1 tanesi Armagh şehrindendi. Zaten lige başlangıçta bir süre Belfast & District League dendi. İlk ligde oynayan kulüpler şunlardı:
(Parantez içindeki ilk yıl kuruluş, eğer kapandı ise ikinci yıl kapanış yılı)

Belfast’tan olan takımlar Linfield (1886 – devam ediyor / Northern Ireland Premier League’deler), Ulster (1877 – 1930’dan itibaren sadece rugby), Distillery (1880 – devam ediyor / NIFL Premier Intermediate League’deler-3.Lig), Cliftonville (1879 – devam ediyor / Northern Ireland Premier League’deler), Glentoran (1882 – devam ediyor / Northern Ireland Premier League’deler), Oldpark (1880 – 1892), Clarence (1882 – 1892)’dı ve Armagh şehrinden Milford (1885 – 1891) almıştı.

İki devreli lig olarak oynanan ilk sezonda Ulster Spinning Company’nin Linfield Değirmeni işçilerinin kurduğu Linfield FC rakiplerine büyük bir üstünlük kurdu ve 14 karşılaşmadan 12’sini kazanırken rakip filelere tam 89 gol bırakarak şampiyonluğa ulaştı.

Kuzey İrlanda’nın en başarılı kulübü Linfield FC ve tam 52 şampiyonluğu var. Ezeli rekabet içinde olduğu Glentoran FC ise 23 şampiyonlukta. Aslında Linfield FC’nin Glentoran FC’den önce asıl rekabette olduğu kulüp Belfast Celtic FC. 1891’de kurulan ancak 1896’dan itibaren ligde yer alan bir kulüp ve 1949’a kadar 14 şampiyonlukları var. İskoçya’daki Celtic kuruluncaya kadar sadece Celtic olarak ifade edilirlerken sonra Belfast Celtic ismini alıyorlar. 1949’da bir Linfield karşılamasında çıkan olaylardan sonra ligden çekilme kararı alıyorlar ve sonrasında tasfiye süreci gerçekleşiyor.

Ligin şu an adı Northern Ireland Football League Premiership, daha önce Irish Premier League, Irish Football League Premier Division gibi isimler de aldı. Bu durumda 1891 yılı itibariyle dünyada 4 tane ligin kurulmuş olduğunu görüyoruz: English Football League 1888’de, Scottish Football League ve Irish League 1890’da ve Argentine Primera Division ise 1891’de.

***

7.FA CUP FINALS (1872-1891)

Daha FA Cup’ın da ilk sezonuna, en çok şampiyon olanlara ve kupa statüsünün detaylarına girmiştik. Peki ilk FA Cup Finalleri nerede oynandı ve kimler finallerde yer aldı?

1892’ye kadar ilk 20 finalin biri hariç hepsi Güney Londra’daki The Kennington Oval Kriket Sahası’nda oynandı. Bu saha 1870’deki ilk milli karşılaşma olan İngiltere-İskoçya karşılaşmasına da ev sahipliği yapmıştı. 1890’a kadar İskoçya ve Galler’le olan birçok milli karşılaşmanın oynandığı saha 18.yüzyıldan itibaren kriket sahası olarak kullanılıyordu ki 1845’de tam anlamıyla bir nizami saha haline gelmişti ki hala aktif bir saha.

İlk FA Cup finali Wanderers – Royal Engineers arasında bu sahada oynanmış ve 1-0 Wanderers kazanmıştı. 1873’deki ikinci final yine Londra’nın Fulham bölgesinde Lillie Bridge Grounds’daydı. Sonraki 18 final The Kennington Oval’da oynandı.

1872-1881 arasında ilk 10 finale baktığımızda 6 farklı kulüp görüyoruz. Parantez içindeki yıllar faal oldukları periyotları gösteriyor ki bir kısmı hala alt kümelerde ya da farklı organizasyonlarda devam ediyorlar.
Wanderers (1859-1887) bu dönemde 6 finalde 6 şampiyonluk elde etmiş. Royal Engineers (1863 – …) ise 5 finalde 2 şampiyonluk ile onları takip ediyor. Old Etonians (1871 – …) 6 finalde 1 şampiyonluk, Oxford University (1871 – …) 4 finalde 1 şampiyonluk ve Clapham Rovers (1869 – 1911) 2 finalde 1 şampiyonluk ile bu dönemde önemli performans göstermiş. Old Carthusians (1876 – …) ise 1 finalde 1 şampiyonluk elde etmiş. Bu kulüplerin hepsi ya Londra’da ya da çok yakınlarında.

1882’den itibaren ikinci 10 yılda Old Etonians üst üste iki finalde bir şampiyonluk elde ediyor. Birinde Blackburn Olympic (1878 – 1889)’e kaybedip diğerinde Blackburn Rovers’ı yeniyorlar. Blackburn Rovers bu dönemde 7 finalde 6 şampiyonluk elde ediyor. West Bromwich Albion 4 finalde 3 şampiyonluk elde ederken Preston North End 2 finalde 1 şampiyonlukla ön plana çıkıyor. Aston Villa tek finalde şampiyonluğa ulaşıyor. Wolverhampton Wanderers, The Wednesday (Sheffield) ve Notts County tek finallerini kaybediyorlar. Şu ana kadar final oynayan tek İskoç temsilcisi Queen’s Park ise iki finalde de Blackburn Rovers’a kaybediyor.

***

8.ARTHUR WHARTON (DUMBARTON)

Futbol tarihindeki yolculuğumuza devam ediyoruz. Daha önce paylaştığım üzere İngiltere’de FA Cup’ın başlangıcı 1872’de ve Football League’in ise 1888’deydi. Bu organizasyonlarda 1891’e kadar şampiyonlar ve diğer kulüplerden de bahsetmiştim. Bu çok uzak dönemlerden değindiğim ilk kaleci Preston North End’in kalecisi James Trainer’di. İkinci kalecimiz de beyazların arasındaki ilk siyah kaleci olan Arthur Wharton. Aynı zamanda ilk siyah profesyonel oyuncu…

Arthur Wharton 1865 yılında Gana’da Gold Coast’da (şimdiki Accra) dünyaya geldi. Babası Karayipler’de Grenada’dan annesi Gana’da soylu bir ailedendi. Arthur Wharton 19 yaşında İngiltere’ye methodist bir misyoner olmak için gitti ancak 100 yardda 10 saniye ile amatör dünya rekorunu kıran bir atlet oldu. Kriket takımlarında da oynuyordu, yani komple bir sporcuydu. Aynı zamanda futbola da merakı olan Wharton, 1885’de Darlington’da amatör olarak kalecilik yapmaya başladı. Onu izleyen Preston North End yöneticileri 1886’da transfer ettiler ve iki sezon oynadı; FA Cup yarı finali gördü. Bir süre futbol sahalarından ayrılıp kendisini koşmaya verdi. Bu sebeple ligde ilk sezonda şampiyon Preston North End’in kalesinde Galler’den James Trainer vardı.

Bir yıl sonra Wharton, Rothertam Town ile profesyonel sözleşme imzaladı ve beş sezon boyunca oynadı. 1894’de ise Sheffield United’a geçti. United’da kaleyi o zaman genç William ‘Fatty’ Foulke ile paylaşmak zorunda kalmıştı ki bu durum sebebiyle bir sezon sonra ayrıldı. Stalybridge Rovers, Ashton North End gibi takımlarda da oynadıktan sonra 1902’de Stockport County’de futbolu bıraktı. Futbolu bıraktıktan sonra Yorkshire’de bir kömür ocağında nakliye işi buldu ve orada çalışmaya başladı.

Wharton futbolu bıraktıktan sonra da kriket oynamaya ve koşmaya devam etti. Yıllar sonra futbola yaptığı katkılardan dolayı onore edilen futbol (spor) tarihindeki bu önemli kişilik 2003’de English Football Hall of Fame’e seçildi. 2012’de FIFA tarafından bir heykelcik ile onore edilen Arthur Wharton için 2014’de ise St George’s Park National Football Centre’a da onuruna bir heykel konuldu. Bütün bunların olmasında bir siyah olarak beyazların dünyasında kendisine ve ardından gelenlere açtığı yol büyük etkendi. Bunun için aktif olarak mücadele etmiş bir insandı.

***

9.THE FOOTBALL LEAGUE (1891-1892)

Sıra dünyanın en eski futbol ligi organizasyonu olan ve 1888’de başlayan The Football League’in dördüncü sezonu olan 1891-92 Sezonunda. Bir önceki sezonda son dört sırada yer alan Accrington, Aston Villa, Derby County, West Bromwich Albion lige oylama sonucunda yeniden seçilmişti. Yeni başvuran 6 kulüpten ise Darwen ve Stoke lige yeni dahil edilmiş ve takım sayısı 14’e çıkmıştı. (Stoke 1889-1892 arasında devam eden Football Alliance’a gidip geri gelmişti ki onun da hikayesinden daha sonra bahsedeceğim.)

Bu sezon ligde yer alanların dağılımlarına baktığımızda ki parantez içindeki bilgiler şu an nerede olduklarını gösteriyor.

East Midlands Bölgesi’nden Notts County (EFL League Two), Derby County (Football League Championship)
West Midlands Bölgesi’nden Aston Villa (Football League Championship), Stoke (Karışık ve uzun hikayesinden daha önce bahsetmiştim – Stoke City / Football League Championship), West Bromwich Albion (Football League Championship), Wolverhampton Wanderers (Premier League);
North West Bölgesi’nden ise Accrington (1896’da kapandı, EFL League One’da devam eden Accrington Stanley’den farklı), Blackburn Rovers (Football League Championship), Bolton Wanderers (Football League Championship), Burnley (Premier League), Everton (Premier League), Preston North End (Football League Championship) ve Darwen (2008’den bu yana AFC Darwen olarak North West Countries League’de).
North East Bölgesi’nden Sunderland (EFL League One).

Bu bölgelerin nerelerde olduğu bilgisini gösteren harita görselde var.Bu liglerden Football League Championship, Premier League’in bir alt ligi yani ikinci lig, EFL League One iki altı, yani üçüncü lig ve EFL League Two üç altı, yani dördüncü lig.

 

Bu sezonda Midlands ya da North West bölgelerinden olmayan tek kulüp olan görseldeki Sunderland 38 puanla şampiyonluğa ulaşırken ki bu durumda dağdan gelip bağdakini kovmuş oluyordu Preston North End 37 puan ve Bolton Wanderers 36 puan onu sezon sonuna kadar zorlamışlardı. Ligi 12. sırada bitiren WBA ise finalde ligi 4.sırada bitiren Aston Villa’yı 3-0 yenerek FA Cup’ı kazanmıştı. Bu sezon aynı zamanda ikinci lig kurulmadan önceki son sezondu.

***

10.THE FOOTBALL ALLIANCE (1889-1892)

The Football Alliance 1889-90’dan 1891–92’ye kadar üç sezon boyunca devam etmiş olan bir futbol organizasyonuydu ve 1888’de başlayan The Football League’de yer almayan 12 kulüp tarafından kurulmuştu. The Alliance (Birlik) da The Football League’le benzer bir alanı yani Midlands’den North West’e olan bölümü kapsıyordu; küçük bir fark olarak Sheffield, Sunderland de ligin kapsama alanındaydı.

The Football Alliance’ın ilk sezonunda olan kulüpler:

Birmingham St George’s (1892’de kapandı), Bootle FC (1893’de kapandı), Crewe Alexandra (Şu an League 2 yani 4.Ligde oynuyor), Darwen FC (2009’da kapandı), Grimsby Town FC (Şu an League 2 yani 4.Ligde oynuyor), Long Eaton Rangers (Sadece bir sezon oynadı, kapandı), Newton Heath FC (1902’de Manchester United ismini aldı), Nottingham Forest (Şu an Championship yani 2.Ligde), Small Heath (1905’de Birmingham, 1943’de Birmingham City adını aldı ve şu an Championship yani 2.Ligde), Sunderland Albion (1892’de kapandı), The Wednesday (1929’da Sheffield Wednesday adını aldı ve şu an Championship yani 2.Ligde) , Walsall Town Swifts (1896’da Walsall FC adını aldı ve şu an League 1 yani 3.Ligde oynuyor).

Özetle Manchester United şu an en üst ligde hayatına devam ederken, Nottingham Forest, Birmingham City ve Sheffield Wednesday bu ligde ilk mücadelerini veren geleceğin diğer önemli kulüpleriydi.

1889-90 sezonunda şampiyon görseldeki The Wednesday olmuştu ki o sezon FA Cup’da final de oynamışlardı. Görselde şehir ismiyle belirtilmiş olsalar da dünyanın en eski profesyonel kulüplerinden birisi olan kulübün o anki adı The Wednesday.

The Football Alliance’ın Midland Football League örneğinde olduğu gibi diğer bazı halen devam eden yerel liglerden farkı The Football League’e alternatif olmasıydı. Ancak sadece 3 sezon devam edebildiler ve alternatif olarak ortaya çıktıkları ligin yani The Football League’in 2.Lig’i (Division 2) haline geldiler, ilk alt küme…

***

11.NED DOIG (SUNDERLAND)

The Football League tarihinde en son 1891-92 sezonundan ve Sunderland’in şampiyonluğundan bahsetmiştim. Sırada o şampiyonlukta kalede olan John Edward (Ned) Doig var. 1866’da İskoçya’da Arbroath’da dünyaya geldi ve kariyerine yerel kulüp Saint Helena’da başladı. 1885 yılında Arbroath F.C.’nin rezerv takımının bir karşılaşmasını seyirci olarak gitti. Takımın kalecisi o karşılaşmaya gelmemişti ve kalabalıktan birisi onun kaleci olduğunu biliyordu; “Let Doig play!” yani “Bırakın Doig oynasın!” diye bağırdı. Bunun üzerine kaleye geçen Ned Doig, sonrasında yaklaşık iki sezon rezerv takımda oynadı. Daha sonra da A takıma geçti. İki sezonda da iki kez milli takımda oynadı ki kulübün ilk milli futbolcusu olmuştu.

1889’da Ned Doig’in İngiltere macerası başladı ve Blackburn Rovers ile sözleşme imzaladı, ancak ilk karşılaşmadan sonra Lancashire kulübü ile anlaşmazlık yaşadı ve İskoçya’ya eski kulübüne döndü. 1890’da bu sefer Sunderland formasıyla İngiltere’ye geri döndü, ancak hala Blackburn ile sözleşmeli görünüyordu. Sunderland onu oynatmakta ısrar etti ve iki puan ceza aldılar. Tam 14 yıl kalesini koruduğu Sunderland ile 4 şampiyonluk yaşayan Ned Doig 4 kez daha İskoçya milli takım kalesini korudu ki bunlardan ilkinde Celtic Park’da İngiltere’yi 2-1 yenmişlerdi.

1904 yılında Liverpool ile sözleşme imzaladı ve o sezon ikinci ligde şampiyonluk elde ettiler.  Ertesi sezon artık 39 yaşında olan Ned Doig yerini gelecekte İngilizlerin yıldızı olacak Sam Hardy’ye kaptırmaya başlamıştı; ancak 1908 yılına kadar Liverpool kadrosunda olmaya devam etti. Sonra da Ned Doig futbol oynamayı bırakmadı ve Lancashire League’de yer alan amatör St. Helens Recreationals’de oynayarak 44 yaşında sahalara veda etti.

Son derece başarılı bir Sunderland kadrosunun yıllarca güven veren kalecisi olmayı başaran Ned Doig kasketiyle bilinirdi ki bunu kel olduğu için kullandığını ifade etmişti. Henüz 53 yaşındayken İspanyol gribi salgınından hayata gözlerini yuman efsane kaleci Liverpool’da toprağa verilirken gerçekten neredeyse hayatını futbol sahalarında geçirmişti.

***

12.THE FOOTBALL LEAGUE (1892-1893)

Britanya futbolu tarihine de kaldığımız yerden devam ediyoruz. Yeni katılanlar için hatırlayalım, The Football League 1871’de başlayan FA Cup’dan sonra dünyada en eski futbol organizasyonu ve başlangıcı 1888. Birbirine komşu olan İngiltere’nin East Midlands, West Midlands ve North West Bölgelerinden 12 üye kulüp ile başlayan lig beşinci sezonunda 16 kulübe ulaştı.

1892-93 sezonunda East Midlands Bölgesi’nden Notts County, Derby County; West Midlands Bölgesi’nden Aston Villa, Stoke (Karışık ve uzun hikayesinden daha önce bahsetmiştim), West Bromwich Albion, Wolverhampton Wanderers; North West Bölgesi’nden Accrington (1896’da kapandı, şu anki Accrington Stanley’den farklı), Blackburn Rovers, Bolton Wanderers, Burnley, Everton, Preston North End; North East Bölgesi’nden Sunderland bir önceki sezondan devam eden kulüplerdi. Bu bölgeleri veriyorum, yerel rekabetler açısından önemli bilgiler.

East Midlands Bölgesi’nden Nottingham Forest, South Yorkshire Bölgesi’nden Sheffield Wednesday ve North West Bölgesi’nden Newton Heath (şimdiki Manchester United) ligdeki yeni kulüplerdi. Ligde temsilcisi bulunan bölge sayısı beşe çıkmıştı.

Sezon sonunda bir önceki sezonun şampiyonu Sunderland açık ara şampiyonluğa ulaşırken ilk iki sezonun şampiyonu Preston North End ikinci sırada yer alırken, üçüncü sezonun şampiyonu Everton da ligi üçüncü sırada bitirdi. 1892-93 aynı zamanda Second Division (İkinci Lig)’ın 12 kulüple başladığı sezondu.

 

“Team of all Talents (Bütün yeteneklerin takımı)” denilen Sunderland kalesinde daha önce hikayesini anlattığım İskoç Ned Doig (Arka sıra şapkalı) oynarken 30 karşılaşmada 36 gol yemişlerdi. 100 gol kaydettiler ve bunların 30 tanesi gol kralı olan İskoç Johnny Campbell (önde topla uzanan)’e aitti. Campbell bir önceki sezon da gol kralıydı, 1890’ların ve aslında futbol tarihinin ilk önemli yıldızlarındandı, ne yazık ki sadece 36 yıl yaşadı. Ligde yer alan kulüpler içinde İskoçya’ya en yakın olan Sunderland’de çok İskoç oyuncu vardı.

***

13.CORINTHIAN FC – 1

1890’lara geldiğimiz Britanya Futbol Tarihinde sırada ilginç bir kulüp var: Corinthian FC

Kulüp 1882’de İngiltere Futbol Federasyonu başkan yardımcısı N. Lane Jackson tarafından Londra’da kuruldu. Takım, çok iyi oyunculara sahip olmasına rağmen Londra’da amatör kulüplerle dostluk maçları yapıyor ve hiçbir yarışmacı organizasyona katılmıyordu. Kulübün ilkesi “spormenlik, fair-play ve spor aşkıydı”. Kulübe yapılan Futbol Ligi’ne ve FA Cup’a katılma davetleri geri çevriliyordu. Bunun nedeni olarak kulüp ilkelerinden olan: “Yarışmak ne rekabetle kupa kazanmak ne de belirli bir ödül almaktır.” prensibi olarak gösterilmişti.

Jackson, İskoçya milli takımının başarısını sürekli birlikte oynayan oyunculara bağlamış ve böyle bir milli takım kurmak istemişti. Bunun için dönemin en iyi amatör futbolcuları bir araya getirilmişti. Zamanla İngiltere millî futbol takımının iskeleti haline gelen takımın oyuncuların başka takımlarda oynamaya izinleri vardı. Bu sebeple kulüp, diğer karşılaşmaların oynandığı cumartesileri sahaya çıkmıyordu.

Eğer Football League ya da FA Cup bir yarışma olmasaydı Corinthian’ın bu kupayı birçok kez kazanmış olma ihtimali oldukça yüksekti. Buna birkaç örnek vermek gerekirse 1884’te oynanan bir karşılaşmada Corinthian o senenin FA Cup şampiyonu Blackburn Rovers’ı 8-1 yenmişti. 1900’de o yılın şampiyonu Aston Villa’yı mağlup etmişlerdi. 1903 FA Cup finalinde Derby County’i 6–0 mağlup eden Bury’i 10-3 yenmişlerdi. 1904’te Corinthian’ın 11–3’lük Manchester United galibiyeti bardağı taşıran son damla oldu…

Ortalama 50.000 seyirciye oynayan bu kulübün ve kalecilerinin hikayesiyle devam edeceğiz… Dünya turları, etkiledikleri kulüpler, oyuncuların milli takım performansları…

Fotoğrafta Kral George VI, Corinthian ve Tottenham Hotspur arasındaki karşılaşmanın başlama vuruşunu yapıyor.

***

14.BILLY MOON (CORINTHIAN FC)

Britanya Futbol Tarihi’nde aykırı bir kulüp olarak yer alan Corinthian FC’nin hikayesine devam edeceğiz.  Bugün de sıra bu kulübün ilk kalecilerinden birisi olan Billy Moon’da…

1868 yılında Londra’da dünyaya gelen William Robert Moon, Corinthian FC yanı sıra yine bir Londra kulübü olan Old Westministers’da da forma giydi. Sadece özel karşılaşmalar yapan Corinthian FC’nin oyuncularına başka kulüplerde de oynama fırsatı verdiğini hatırlayalım.

O zamanlar başka milli takım olmaması itibariyle sadece İskoçya, İrlanda ve Galler ile karşılaşan İngiltere’nin oyuncularının büyük kısmı Corinthian FC’den seçilmeye başlanmıştı. Liglerde ve kupalarda yer almayan, bunu reddeden bu ilginç kulüp Londra ve çevresinin en iyi amatör oyuncularını bünyesinde bulunduruyordu, bu oyuncular genelde aynı zamanda üniversitede öğrenim görüyorlardı. Billy Moon da böyle bir oyuncuydu ve 5-1 kazandıkları Galler karşılaşmasında ilk kez milli takım kalesine geçtiğinde henüz 20 yaşını doldurmamıştı. Moon’un yanı sıra Corinthian FC’den Tinsley Lindley, Frank Saunders, Cecil Holden-White ve Frederick Dewhurst de sahadaydı.

Uzun süre İngiltere milli takımında oynayan en genç kaleci rekorunu elinde bulunduracak olan Moon’un rekorunun kırılması için 2012 yılı beklendi ve Birmingham City kalecisi Jack Butland, 64 günle rekoru ele geçirdi. 7 kez milli takım formasını giyen, kaptanlık yapan ve komple bir sporcu olan Billy Moon aynı zamanda Middlesex’de birinci sınıf bir kriket oyuncusuydu.

Fotoğraf Moon’un son milli karşılaşması olan 1891 yılındaki 2-0  kazandıkları İskoçya karşılaşmasından… Moon o gün kaptandı ve oturanlarda ortada yer alıyor. İngiltere milli takımına oyuncu veren diğer kulüpler Everton FC ve Preston North End olurken İskoçya’da ağırlık Heart of Midlothian FC ve Queens Park FC’deydi. Bu kulüplere ara ara değiniyoruz.

***

15.CORINTHIAN FC – 2

Corinthian FC’nin hikayesine kaldığımız yerden devam edelim. 1882’den itibaren İngiltere milli takımının bazen tamamını bazen de büyük çoğunluğunu oluşturan bir yapıdan bahsediyoruz. 1890’a kadar İskoçya ile yapılan 8 karşılaşmada oynayan 88 oyuncunun 52’si Corinthian FC oyuncusuydu. Hatta ilk siyahi oyuncu Andrew Watson da bir Corinthian’lıydı.

Hem Football League hem FA Cup şampiyonlarına karşı aldıkları farklı galibiyetler sonunda Corinthian FC’nin üst düzey futbol kulüpleriyle karşılaşması 1900’lerin başlarında artık bir sorun olmaya başlamıştı. Bunun üzerine takım dünya turnesine çıkmaya karar verdi ki zaten bunu daha önce de gittikleri ülkeler olmuştu. 1897’den itibaren Güney Afrika ile başlayan ve Kanada, ABD, Macaristan, Çekoslovakya, İspanya, Danimarka, Hollanda, Avusturya, İsviçre, İsveç, Almanya, Brezilya, Jamaika ile devam eden bir süreçten bahsediyoruz. 1914’de Dünya Savaşı patlak verinceye kadar yabancı takımlarla 131 gösteri karşılaşması oynadılar ve bunların 72 tanesi yurtdışındaydı.

En son Brezilya turnesine gittiklerinde Dünya savaşı başladığı için hemen geri dönmek zorunda kaldılar. Daha önce de Brezilya’ya gitttiler ve onlardan çok etkilenenen tren yolu işçilerinin de girişimleriyle Brezilya’nın en önemli kulüplerinden Corinthians’a isim kaynağı oldular. Corinthian’ın eski oyuncularından Charles Miller, Brezilya’da futbolun babası olarak kabul edilir. İspanya seyahatinde Real Madrid’in beyaz formasının da esin kaynağı onlardı.

Futbol içindeki aykırı duruşları dışında dünyada da yıllar boyunca birçok etki bıraktılar. Onların 1.Dünya Savası Sonrası dönemlerine de değineceğiz.

***

16.SCOTTISH FOOTBALL LEAGUE (1892-93)

Dünya Futbol Tarihinde sırada İskoçya / Scottish Football League 1892-93 sezonu var. İrlanda ile birlikte İngiltere’den sonra ikinci lig olma özelliğini taşıyan İskoçya Football League’nin üçüncü sezonuydu ve önceki ilk iki sezonda Dumbarton şampiyon olmuştu. Dumbarton ilk sezonda şampiyonluğu Rangers ile paylaşmıştı. 10 takımlı ligde çift devreli oynanan karşılaşmalarda ilk Celtic ve Rangers çekişmesi yaşandı. İki puanlı sistemde çift devreli oynanan lig sonunda 1888’de kurulmuş olan Celtic 29 puanla şampiyon olurken 28 puanlı 1872’de kurulmuş olan Rangers ikinci oldu.

Onun dışında ligdeki diğer kulüplere bakarsak (Parantez içindekiler kuruluş yılı, ikinci bir tarih varsa da kapanış yılı): İskoçya’nın en eski kulüplerinden Saint Mirren (1877) ligde üçüncü oldu. Third Lananrk (1872-1967) dördüncü, Heart of Midlothian / Hearts (1874) beşinci, Dumbarton (1872) altıncı, Leith Athletic (1887) yedinci, Renton (1872-1922) sekizinci olurken Abercorn (1877-1920) ve Clyde (1877) son iki sırada yer alarak bir sonraki sezon kurulacak olan Scottish Division Two’ya düştüler. Bahsşi geçen 10 takım ağırlıklı olarak Glasgow, Dumbarton ve Paisley’dendi ve şu an faal olan 7 tanesinden iki dev kulüp yanı sıra Saint Mirren ve Hearts en üst ligde hayatına devam ediyor.

O sene lig şampiyonu olmanın yanı sıra bütün kupaları alan Celtic sezona Tom Duff ile başlamıştı; ancak Ocak ayında Dumbarton’a karşı alınan 8-0’lık mağlubiyette fatura kaleciye kesilirken yeni bir kaleci arayışına girildi ve Benburb’de aranan isim bulundu: Joseph Cullen. Celtic’in ilk efsane kalecisi olarak kabul edilen Cullen 1868’de dünyaya geldi ve önce Hawthorn ve Glasgow Benburb takımlarında oynadı. 1892-93 sezonunda Celtic’e gelen kaleci 5 sezon boyunca takımın kalesini koruduktan sonra Tottenham Hotspur’a transfer oldu. Görselde en üst sırada dördüncü sırada yer alan Cullen 1900’de futbolu bıraktıktan sonra 1905 yılında, henüz 37 yaşında zatürreden hayatını kaybetti.

***

17.FOOTBALL LEAGUE (1893-94)

Football League’de kaldığımız yerden devam edelim. 1893-94 sezonundayız… Önce ikinci sezonu olan Second Division’a göz atmakta fayda var: Liverpool, Newcastle United, Rotherham Town & Woolwich Arsenal (şimdiki Arsenal)’ın lige başvuruları kabul edilmişti. 15 takımla çift devreli oynanan ligde Liverpool ilk sezonunda büyük bir üstünlük sağlayarak kendi sahasında bütün karşılaşmaları kazanmış, hiç yenilmeyerek ligi birinci sırada bitirmişti. Daha sonra da First Division’da son üçte yer alan takımlardan Newton Heath (Bugünün Manchester United’ı) ile baraj karşılaşmasında oynamış, galip gelerek küme yükselme hakkını elde etmişti. Onun ardından ikinci sırada yer alan Small Heath (Bugünün Birmingham City’si) de yine üst ligde son üçten Darwen’i yenmişti.

Üçüncü sıradaki, şu anki profesyonel kulüplerin en eskisi (1862) Notts County ise baraj karşılaşmasında üst kümeden ilk şampiyon Preston North End‘e kaybedince yerinde kalmıştı. Üst lige çıkamadılar ama FA Cup’da büyük bir performans göstererek kupaya uzanma başarısını göstermişlerdi. First Division’da düşenler ve kalmayı başaranlara baktık. Üst tarafta neler oldu? 16 takımlı ligde üçüncüden başlayalım: Derby County, 36 puan toplarken 34 puanlı Blackburn Rovers, Burnley ve 33 puanlı Everton’ın önünde yer almıştı. Bir önceki sezonun şampiyonu Sunderland 38 puanla bu sefer ikinci sırada kendine yer bulmuştu. Aston Villa ise en fazla 60 puanın toplanabileceği zorlu ligde 44 puanla ilk şampiyonluğuna ulaştı. Nottingham Forest, WBA, Wolves, Sheffield United, Stoke, The Wednesday de 7. ve 12.sıra arasında kendilerine yer buldular.

İlginç bir bilgi olarak o zaman bile First Division karşılaşmaları bütün takımlar dikkate alındığında ortalama 7-8 bin kişiye oynanıyordu ve en çok seyirci toplayan takım da 14 bin kişi ile Everton’dı. Şampiyon Aston Villa 11 bin kişiye, Sunderland 8 bin kişiye oynuyordu; Second Division şampiyonu Liverpool ise 5 bin kişi… Renklendirilmiş görselde Sunderland ve Aston Villa takımları birlikte…

***

18.IRISH LEAGUE (1891-92)

Dünyada futbol liglerinin tarihine bakmaya devam ediyoruz. Sırada 1890’da başlayan Kuzey İrlanda Ligi yani Irish League var. Ligin şu an adı Northern Ireland Football League Premiership, daha önce Irish Premier League, Irish Football League Premier Division gibi isimler de aldı. Irish League’in ikinci sezonunda bütün takımlar Belfast’tandı.  Lig 10 takımlıydı ve bu lige ilk yıllarında Belfast ağırlığı sebebiyle Belfast & District League deniyordu.

İkinci sezonda da ilk sezonda olduğu gibi Linfield Belfast şampiyonluğa ulaşırken sadece bir yenilgi almışlardı ve tam 106 gol atmışlardı. Linfield’ı hatırlarsak Linfield Değirmeni işçilerinin oynadığı bir takımdı. Ulster Belfast ise yine ikinciliği elde ederken Lancashire Fusiliers üçüncü olmuştu. Bu takım daha sonraki yıllarda da devamlılığı olan bir İngiliz ordu birliğinin ismini taşıyordu. Bu, çok klasik bir hikayedir ve dünyanın birçok yerinde ilk liglerde bu tip takımlara rastlanmaktadır ki ülkemiz lig tarihinin başlangıcı olan İstanbul Ligi’nden bahsederken benzer bir durumla karşılaşmıştık. Ancak Lancashire Fusiliers sadece bu sezon ligde yer almıştı.

Bu ligden günümüzde Linfield (1886/Northern Ireland Premier League’deler), Glentoran (1882/Northern Ireland Premier League’deler), Cliftonville (1879/Northern Ireland Premier League’deler), Distillery (1880/NIFL Premier Intermediate League’deler-3.Lig) devam ederken Ulster ilerleyen yıllarda sadece rugby kulübüne dönüştü. Milltown (1886-1897), Oldpark (1880-1892), Ligoniel (1881-1899) yeni yüzyılı göremeden tarihe karışmışlardı ki zaten bir sonraki sezonda da yer almayacaklardı.

Görsel ilk sezondan itibaren Linfield ile yoğun bir rekabet içinde olan ve birçok şampiyonluk elde eden Glentoran’ın 1892’den bu yana evi olan The Oval’e ait.

***

19.SCOTTISH FOOTBALL LEAGUE (1891-94 ARASI)

İskoçya / Scottish Football League’in 1890’da başladığından ve ilk üç sezonda önce Dumbarton ile Rangers’ın şampiyonluğu paylaştığını sonraki iki sezonda ise önce Dumbarton’ın sonra da Celtic’in şampiyonluğı elde ettiğinden bahsemiştik.

1893-94 sezonunda ise lig yine 10 takımla oynanırken artık bir de Division Two da vardı. Bu durumda artık en üst ligden Division One diye bahsetmek gerekiyordu. Glasgow (Celtic, Rangers, Third Lanark) ve Edinburgh (Heart of Midlothian, Saint Bernard’s, Leith Athletic) ağırlıklı olan ligde diğer kentlerden Dumbarton, Dundee, Saint Mirren ve Renton kulüpleri de vardı. Bu anlamda İskoçya’daki ligin ülkenin genelini kapsama alanında dönemi için ileri seviyede olduğu söylenebilirdi.

Yine 10 takımlı Division Two ise Glasgow ağırlıklıydı: Cowlairs, Partick Thistle, Port Glasgow Athletic, Northern ve Thistle gibi. Bu ligden başlarsak Edinburgh takımı Hibernian şampiyon olmasına rağmen üst lge çıkmak istememş ve ikinci Cowlairs de aynı durumda olunca üçüncü sıradaki North Lanarkshire bölgesinden Clyde, Division One vizesi almıştı. Division One’da ise Celtic 29 puanla ikinci şampiyonluğu elde ederken bu sefer Heart of Midlothian 26 puanla ikinci sırada yer alırken Renton ise sadece 5 puanla lige veda etmişti.

32 takımla başlayan kupada ise ligi dördüncü sırada bitiren Rangers, finalde lig şampiyonu Celtic’I 3-1 yenerek kupaya uzanmıştı.

Oldukça kapsamlı bir organizasyon haline gelen İskoçya futbolundan birçok oyuncu da bir yandan İngiltere’de oynamaktaydı.